VAN’DA İZ BIRAKAN VENEZUELALI

Eski bir otobüs şoförü ve sendika lideri olan Venezuela lideri Nicolas Maduro, 2013'te solcu Devlet Başkanı Hugo Chavez’in yerine geçti. ABD Başkanı Donald Trump'ın emriyle Amerikan ordusu Nicolas Maduro ve eşini operasyonla başkent Caracas'tan kaçırarak New York'a götürdü.

Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yaşadığı olay Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı askerleriyle birlikte Van’dan Musul’a kadar en çetin cephelerde Türk askerinin yanında çarpışan sıra dışı bir hayat hikâyesi olan, 1915 Van Ermeni isyanı sırasında yaşanan çatışmaları, savaş gözlemlerini "Four Years Beneath the Crescent", ( Hilalin Altında Dört Yıl) adlı anı kitabında yayımlayan Venezuelalı Rafael de Nogales Mendes’i anımsamama neden oldu.

1879 yılında Venezuela’da doğan genç yaşta askerlik mesleğine ilgi duymaya başlayan ve farklı ülkelerde asker olarak görev yapan Rafael de Nogales Mendes, 1937 yılında hayatını kaybetti.

Hatıratını ilgiyle okuduğum Nogales, 1915 baharında Van’a doğru ilerlerken, Van Gölü’nün karşı yakasında yükselen büyük duman sütunlarını görür. Bu dumanların, Van vilayeti ve çevresindeki yerleşim yerlerinin yangınlarla yok edildiğini işaret ettiğini aktarır; bu manzara onun için olayların ciddiyetini ilk kez canlı olarak kavradığı an olur.

Van’a gelirken Nogales, Edremit köyünde geceyi geçirir ve etrafta süren ağır çatışmalar ile halkın çektiği zorlukları gözlemler.

Van’a ulaştığında kuşatmanın iki günlük bir çatışma sürecinin ardından devam ettiğini, Van Kalesi, önündeki eski şehirin (Van’ın surlarla çevrili bölgesi) Ermeni isyancıların elinde bulunduğunu ve ateş altında olduğunu, silahlı düelloların, kurşun sesleriyle gece boyunca devam ettiğini yazar.

Nogales, Van vilayetinde sivil halka yönelik ağır şiddet örneklerini, yanmış köyleri, yıkılmış evleri ve çatışmaların yol açtığı geniş yıkımı kişisel gözlemleri üzerinden aktarmaktadır. Bu betimlemelerde yalnızca askerî taktikler değil, savaşın insani bedeli de vurguda bulunur.

Osmanlı ordusunda Türk birlikleriyle aynı saflarda topçu birlik komutanı olarak görev yapan Nogales, Van Kalesi’ndeki bir camide karargâh kurar. Yüksek bir minareye çıkarak top ateşinin isabetini takip ettiğini ve çatışmaları “tarihin nadiren gördüğü kadar şiddetli” olarak tanımlar. Nogales, cephedeki savaşın yoğunluğunu ve sürekli ateş altındaki defans hattının zorluklarını aktarır.

Özellikle Doğu Anadolu’da, Van ve çevresi gibi çok etnikli bölgelerde karşılaştığı farklı topluluklara ve bunların savaştaki rollerine dikkat çeken Nogales, 1915 Van Ermeni isyancılarına ve Rus işgaline karşı gönüllü Türk, Kürt, Laz ve Çerkez birliklerinin birlikte savaştığını bu birliklerin varlığını bölgenin sosyal ve etnik dokusunun da bir yansıması olduğunu belirtir.